Eicel donatie
Sommige vrouwen kunnen voor de medische geassisteerde voortplanting geen gebruik maken van hun eigen eicellen. Dat kan zijn omdat de vrouw geen eigen eicellen meer heeft, bijvoorbeeld wanneer een vroegtijdige menopauze is opgetreden. In een bijzonder geval kan het gaan om een vrouw die drager is van een ziekte of aandoening die overgeërft kan worden door de kinderen. Hoewel deze vrouwen niet onvruchtbaar zijn, kan in het geval van kinderwens een eicel donatie van een gezonde vrouw toch een uitweg bieden. De vrouw die de eicellen schenkt (de donor ) volgt een stimulatie behandeling met aansluitend eicelpunctie. De donor eicellen worden bevrucht door de zaadcellen van de echtgenoot van de vrouw die de eicellen ontvangt (de recipiënt of acceptor). De embryo's worden teruggeplaatst bij de recipiënt op dezelfde wijze als bij IVF. Als de recipiënt echter geen menstruatie meer heeft, zal een substitutie behandeling moeten volgen, waarbij de hormonen die zij niet voldoende meer maakt worden vervangen door tabletjes of inspuitingen. Deze techniek heeft al veel koppels geholpen echter blijft de vraag naar donor eicellen veel groter dan het aanbod. De wachttijd voor deze behandeling is dan ook erg lang, tenzij de vrouw een eigen donor heeft gevonden.
Wie komen ervoor in aanmerking?
Voor sommige vrouwen is eiceldonatie de enige mogelijkheid om een kind van de eigen partner te baren. Genetisch gezien is het kind niet van de vrouw, maar doordat ze het negen maanden bij zich draagt voelt het wel precies als een eigen kind. In Nederland wordt eiceldonatie alleen gedaan bij vrouwen die qua leeftijd mag niet in de overgang zijn. Het is alleen bedoelt voor vrouwen die geen gezonden eicellen produceren, dit kan bijvoorbeeld komen doordat ze te vroeg in de overgang zijn gekomen, het syndroom van turner, slecht functioneren van de eierstokken door bijvoorbeeld endometriose pco - een vroegere behandeling voor kanker doormiddel van chemotherapie of straling. Soms is het noodzakelijk geweest om de eierstokken operatief te verwijderen, bijvoorbeeld als de vrouw drager is van een ernstige overerfelijke ziekte.
Welke vormen van donatie bestaan er?
Anonieme donatie:
In Nederland worden de wetten aangepast over anonimiteit van donoren. Kinderen van donoren krijgen steeds vaker inzagen in de gegevens van de donor. Vroeger waren de donoren vaak vrouwen die zelf een IVF behandeling hadden ondergaan, en de overige eicellen anoniem afstonden. Dit gebeurt bijna niet meer, omdat eicellen kunnen worden ingevroren, om later alsnog bij de vrouw ingebracht te kunnen worden. Tegenwoordig gebeurt anonieme donatie nog wel eens na een oproep van een arts die dan als intermediair optreedt. In België is de wachtlijst ongeveer 2 tot 3 jaar voor een donor eicel. In Engeland krijgen vrouwen hun eerste IVF behandeling gratis als ze bereidt zijn hun eicellen anoniem af te staan. In Italië is het ook nog mogelijk anoniem je eicellen af te staan.
Bekende donatie:
In deze situatie is er vaak spraken van een donatie door iemand van de familie of vriendenkring. Ook worden donors wel eens geworven door oproepen in een advertentie.
Ruildonatie:
In België is ruildonatie mogelijk, je neemt dan je eigen donor mee, maar de eicellen worden geruild tegen de eicellen van een donor die een ander onbekend echtpaar meeneemt.
Welke eisen worden aan een donor gesteld:
De donor moet natuurlijk gezond zijn, en goed op de hormoonstimulaties reageren. Ook mogen er geen erfelijke ziektes in de familie voorkomen. De donor wordt ook gecontroleerd op geslachtsziektes. De voorkeur van leeftijd is onder de 36 jaar, maar mag beslist niet boven de 40 jaar liggen. Bij een donor boven de 36 jaar, is het raadzaam een vruchtwaterpunctie of vlokkentest te doen tijdens de zwangerschap.In verband met eventuele risico's gaat de voorkeur uit naar een donor die geen kinderwens meer heeft. De donor mag geen commerciële bedoelingen hebben.
Voorgesprek Voordat er besloten wordt tot eiceldonatie vindt er in de meeste ziekenhuizen na het gesprek met de donor, acceptoor en haar partner ook altijd een gesprek plaats tussen de arts, de donor en evt. ook haar partner, zonder aanwezigheid van de acceptoor. Het is belangrijk dat de donor weet wat de behandeling inhoudt, de risico's zijn en de gevolgen van een evt. zwangerschap. Als de acceptoor zwanger is, is het haar zwangerschap, haar bevalling, haar kind. De donor heeft geen enkel recht t.o.v. het kind. De anticonceptie van de donor dient gewaarborgd te zijn. Zij zal bijvoorbeeld condooms moeten gebruiken tijdens de behandeling. In sommige ziekenhuizen vinden ook gesprekken plaats met een psycholoog of maatschappelijk werkende.
Vooronderzoeken In de vorm van bloedafname ter screening op eerder genoemde ziektes en gynaecologisch onderzoek. Er worden schema's,gemaakt voor zowel de acceptoor als donor en tot slot wordt gesteld dat de donor ten alle tijden kan stoppen tijdens de behandeling.
De behandeling Gaat het om anonieme donatie, dan worden na de bevruchting de eicellen ingevroren en op een later tijdstip teruggeplaatst bij de wensmoeder wiens baarmoeder door middel van hormoontabletten geschikt is gemaakt voor de komst van de embryo's. Net als bij IVF gaat het om 2, hooguit 3 embryo's. Omdat de wensmoeder zelf geen hormonen aanmaakt zal zij nog 3 maanden ongeveer door moeten gaan met deze hormonen om de zwangerschap in stand te houden. Bij donatie met een bekende worden de cycli van de twee vrouwen door middel van hormonen gelijkgeschakeld. Dit betekent dat beide vrouwen hormonen moeten injecteren die de eigen hormoonhuishouding uitschakelen voor een periode van minimaal 2 weken. De eigenlijke stimulatie van de donor met een 2e injectie om de eitjes te doen groeien, duurt meestal 2 weken. Bij elkaar duurt de behandeling minimaal 4 weken, maar kan uitlopen tot 3 maanden. Vooral in de 2e week en mogelijk langer van de stimulatie moet de donor ongeveer om de dag naar het ziekenhuis voor een echo en soms een bloedtest totdat de punctie afgesproken wordt. Er volgt dan nog een injectie voor de laatste eirijping. Bij de wensmoeder zal regelmatig de dikte van het baarmoederslijmvlies worden gemeten.
Complicaties/risico's Alhoewel de kansen klein zijn moet je hierbij denken aan het overstimulatie-syndroom, een bloeding of infectie bij punctie en daardoor verminderde vruchtbaarheid. Over de gevolgen op langere termijn is nog steeds te weinig bekend. Voor de wensmoeder zijn complicaties: meerlingzwangerschap, bloedverlies, meer kans op zwangerschapsvergiftiging en een lager geboortegewicht van de baby, grotere kans op miskraam en een moeilijke bevalling. Het grootste risico is nog dat de behandeling mislukt. Verder kunnen de hormonen bijwerkingen hebben die lijken op de overgang. Deze zijn tijdelijk van aard.
Kans op zwangerschap Hangt heel erg af van de leeftijd van de donor. Omdat deze vaak ouder is, is dit lager dan gewone IVF. De succespercentages van 1999 uit het Dijkzigt van 35 % per behandeling waren wel hoopgevend te noemen. Doordat de vrouw geen stimulatie ondergaat is de kans op innesteling misschien wel iets hoger, mits het om een kwalitatief goede eicel gaat. De kans hierop is ook wat groter dan bij andere vrouwen die IVF ondergaan. Succespercentages bij IVF liggen tussen de 20 en 25%. Kosten en verzekering Een IVF-behandeling kost ongeveer 3000 gulden. De meeste verzekeringen vergoeden 3 pogingen. Particuliere verzekeringen vragen soms een eigen bijdrage. De verzekering van de donor vergoedt niets; meestal regelt het ziekenhuis het zo dat alle recepten en rekeningen op naam van de wensmoeder wordt geschreven. Verder is het gebruikelijk en logisch dat alle kosten die de donor maakt voor rekening worden genomen door de wensouders.
Nieuwe ontwikkelingen
- makkelijk spuiten met de Puregonpen en Puregonvloeistof
- cytoplasmatransplantatie: vocht van eicel van een donor wordt toegevoegd aan een eicel die bevrucht moet worden (kwaliteitsverhogend)
- kerntransplantatie: de kern van de donoreicel wordt vervangen door de kern van de eicel van de wensmoeder. In beide bovenstaande gevallen is het kind dan genetisch toch van de wensmoeder.
- in de toekomst kunnen eicellen ingevroren
- in de toekomst kan eierstokweefsel ingevroren en later uitgerijpt worden (in vitro maturatie)
- kortere downregulatie, geen 2 weken, maar rond de punctie
