Wat is Endometriose?
Endometriose betekend dat baarmoederslijmvlies (endometrium) voorkomt op andere plaatsen dan waar het hoort. Dat kan zijn in de spierlaag van de baarmoeder, of buiten de baarmoeder.
vruchtbaarheid/endometriose.gif)
De endometriose-haarden bestaan uit een groepje cellen waarin klierbuizen liggen. Soms vindt men er ook spiervezels in. Het kenmerkende van de haardjes is, dat ze reageren op de hormonen uit de eierstok en dus meedoen met de menstruele cyclus. Het weefsel groeit (profileert) onder invloed van de oestrogenen en komt in de secretiefase onder invloed van het progesteron. Tijdens de menstruatie wordt het slijmvlies afgestoten, net zoals dat gebeurt met het baarmoederslijmvlies. Zo ontstaan er holtes die gevuld zijn met bloed, de zogeheten chocoladekysten. Als de spanning in de cysten te groot wordt, barst de wand ervan en komt de inhoud naar buiten. De inhoud van de cyste kan dan, afhankelijk van de plaats van de endometriose-haard, in de buikholte of bekkenholte terechtkomen. Dat veroorzaakt ernstige ziekteverschijnselen, omdat dan het buikvlies geprikkeld wordt en later gaat ontsteken. De teerachtige vloeistof uit de cysten kan dan op allerlei plaatsen weer nieuwe endometriose-haarden doen ontstaan. Na enkele menstruele cycli gaan de endometriose haarden te gronde, waarna strak littekenweefsel overblijft. Dit kan verklevingen veroorzaken, waardoor zwanger worden bemoeilijkt kan worden. (op de afbeelding kan je zien waar endometriose o.a. kan voorkomen.)
Endometriose is opzicht een goedaardige aandoening die alleen bij vrouwen in de vruchtbare periode voorkomt. Ongeveer 1% van de vrouwen heeft last van Endometriose. Endometriose komt vooral voor bij vrouwen tussen de 30 en 50 jaar. De klachten kunnen variëren van ernstig tot geheel geen klachten. Soms wordt de endometriose bij toeval ontdekt bij een kijkoperatie of onderzoek.
Zitten de endometriose haardjes in de baarmoederspier, dan is de voornaamste klacht hevig en langdurig bloed verlies tijdens de menstruatie. Rond de haardjes ziet men een toename van het aantal spiervezels (adenomyosis uteri). De baarmoeder kan niet zo goed meer samentrekken, waardoor de bloeding langer blijft bestaan. Ook is de baarmoeder vaak vergroot. Het menstruerende oppervlak is dan dus groter dan normaal.
Dysmenorroe (pijnlijke en moeilijke menstruatie) is afkomstig van endometriose haarden buiten de baarmoeder of in de baarmoederspier. Meestal beginnen de klachten een week voor de menstruatie. De krampachtige pijn wordt elke menstruatie erger, terwijl de vrouw vroeger weinig of geen last van haar menstruatie had.
Bij dyspareunie (pijnlijke geslachtsgemeenschap) liggen de endometriose haarden meestal in de bindweefselwand tussen de endeldarm en de schede (septum rectovaginale ) of in de Douglas holte. Endometriose haardjes in de wand van de urineblaas veroorzaken voor en tijdens de menstruatie moeilijkheden bij het plassen (mictie-klachten). Het plassen is pijnlijk, en tijdens de menstruatie zit er bloed in de urine. Bij endometriose haardjes in de endeldarm kan er bloed uit de aarsopening komen.
Het feit dat alle verschijnselen samenhangen met de menstruele cyclus, doet al snel vermoeden dat er spraken is van endometriose. Bij het speculum-onderzoek (uitstrijkje - inwendig onderzoek) zijn er endometriose haardjes in de schede en de baarmoedermond te zien. Bij vaginaal toucher (inwendig onderzoek) en het rectaal toucher (inwendig onderzoek via de endeldarm) voelt men vast of hard aanvoelende knobbels die zeer pijnlijk zijn bij druk. Het hangt af van het tijdstip van de menstruele cyclus af of men bij het onderzoek zwellingen kan vinden. Door het onderzoek een paar keer tijdens de cyclus te doen, is het opzwellen van de cysten te voelen. Ook via de laparoscoop kan de diagnose endometriose bevestigd worden.
Het ontstaan van endometriose
Bij de menstruatie stroomt het bloed niet alleen via de schede naar buiten; er komt ook een klein beetje bloed via de eileiders in de buikholte terecht. Zo belandt ook wat endometriumweefsel van de binnenzijde van de baarmoeder in de buikholte. Het kan zich daar innestelen, waardoor endometriose ontstaat. Bij bijna elke vrouw komt tijdens de menstruatie wel wat bloed in de buikholte, maar niet elke vrouw krijgt endometriose. Kennelijk spelen andere factoren een rol, zoals het afweersysteem. Ook erfelijkheid is van invloed: bij vrouwen die een zuster of moeder met endometriose hebben, komt endometriose vaker voor. Endometriose wordt in Derde-Wereldlanden minder vaak gezien dan bij ons. Daar krijgen vrouwen op jongere leeftijd kinderen en zijn ze vaker zwanger. Vrouwen in westerse landen hebben tijdens hun leven meer menstruatie waardoor de kans op endometriose toeneemt. Uit dierproeven blijkt dat milieuvervuiling met bijvoorbeeld dioxinen en pcb's de kans op endometriose verhoogt. Of dit ook bij de mens een rol speelt, is nog onduidelijk.
Endometriose kan op verschillende manieren ontstaan. Het baarmoederslijmvlies (endometrium) kan door groeien in de spierlaag (myometrium) van de baarmoeder. Tijdens de menstruatie kunnen flardjes baarmoederslijmvlies met bloed door de eileider in de bekkenholte terechtkomen, waaruit dan endometriose haardjes ontstaan. Ook door hechtingen na operaties kunnen zo endometrium flardjes worden verplaatst. Een andere manier van verplaatsing is via de bloedbaan van de lymfebaan. Een andere mogelijkheid is dat embryonale cellen die de mogelijkheid hebben endometriumweefsel te vormen op de verkeerde plaats terecht gekomen zijn.
De behandeling kan plaatsvinden door middel van hormonen en een operatie. Vooral progestagenen hormonen kunnen goed helpen. Bij jonge vrouwen kan een zwangerschap genezend zijn. Tijdens de zwangerschap is het progesteron gehalte immers hoog. Een operatie is vaak erg ingrijpend, omdat de haarden nogal verspreid voorkomen. De operatie kan zowel laparoscopisch als gewoon als grote operatie. Soms is het nodig de baarmoeder met eileiders en eierstokken weg te nemen. Bij voorkeur gebeurt dit alleen bij oudere vrouwen, die toch geen kinderen meer willen. De chocolade cysten kunnen ook zorgvuldig uitgepeld worden. Zeker bij ongewild kinderloze vrouwen, waarvan endometriose de oorzaak kan zijn is zeer nauwkeurig opereren nodig. Op deze wijze kan de vruchtbaarheid nog hersteld worden.
Verder praten over dit onderwerp? Bezoek dan de volgende rubrieken van ons forum:
