Wat is IVF?
De afkorting IVF staat voor in vitro fertilisatie. Bij deze techniek wordt de bevruchting nog een stapje meer geholpen. Zoals bij GIFT wordt na een goede stimulatie van de follikels een eicel punctie uitgevoerd. De bekomen eicellen worden in het laboratorium in een schaaltje gemengd met voorbereid sperma (inseminatie) en gaat hierna in de broedstoof (incubator). De incubator zal de kweekvloeistof o de juiste temperatuur en zuurtegraad houden. Doordat de beste zaadcellen zich door deze techniek in de onmiddellijke nabijheid bevinden van de eicellen, duurt het gewoonlijk niet lang voordat een zaadcel zich door de eicel gewerkt heeft en de eicel bevrucht heeft.
Als alles naar wens gaat zal een groot deel van de eicellen bevrucht raken. Indien er helemaal geen of slechts zeer weinig van de verkregen eicellen bevrucht zijn, kan dit wijzen op een probleem met de eicellen, de zaadcellen of beiden. Dit is steeds teleurstellend nieuws, maar de informatie kan gebruikt worden om de volgende cyclus een andere, meer ingewikkelde techniek te proberen.
Na de bevruchting worde de embryo's regelmatig gevolgd om te zien of de embryonale ontwikkeling normaal is. Gewoonlijk worden op de tweede of derde dag na de eicel punctie twee of drie embryo's terug geplaatst in de baarmoederholte. Dit noemen we embryo transfer. Het is een éénvoudige en pijnloze procedure waarbij doorheen de baarmoederhals een klein buisje (katheter) tot in de baarmoederholte wordt gebracht zodat de embryo's hierin een kleine hoeveelheid kweekvloeistof getransfereerd kunnen worden. In de baarmoederholte ontwikkelen de teruggeplaatste zich verder tot ze groot genoeg zijn om door de eischaal te breken en zich in te nestelen in het baarmoederslijmvlies.
De embryo's die niet worden teruggeplaatst worden ingevroren indien er tenminste geen tekens zijn van ernstige stoornissen in de embryonale ontwikkeling. De ingevroren embryo's kunnen dan later ontdooid en teruggeplaatst worden.
Een IVF behandeling moet aan elke patiënt individueel worden aangepast. Zo zal de arts factoren als leeftijd, gewicht, uitkomst van vorige stimulatiebehandelingen enz in overweging nemen bij het opstellen van je gepersonaliseerde behandelingsplan. Ondanks dat kan je in de steeds terug komende stappen een vast patroon ontdekken.
De voorbereiding van de behandeling
Voordat je met de medicatie kan beginnen, moet de arts met een echografie bekijken of de eierstokken er normaal uitzien. Indien er bijvoorbeeld cysten, met vocht gevulde holten, in de eierstok zijn ontwikkeld, moeten deze eerst behandeld worden. tijdens dit bezoek aan de arts zal ook een controle bloedafname gebeuren om te zien of je hormonen balans normaal is. Deze consultatie moet je zeker gebruiken om nog vragen aan je arts te stellen over dingen die je nog niet duidelijk zijn.
De stimulatie-behandeling
Tijdens de stimulatie behandeling zal je gevraagd worden drie verschillende medicaties te nemen. Het eerste is GnRH-analoog, het tweede is een FSH-bevattend product en het derde is het humane chorionisch gonadotrofine (HCG).
GnRH-analoog
Het GnRH-analoog is een synthetisch product dat heel hard lijkt op het GnRH dat de hersenen zelf maken. Het GnRH-analoog is wel 100 mal krachtiger en onderdrukt de werking van de hypofyse. Dit middel wordt gebruikt om te vermijden dat de hypofyse tijdens de stimulatiebehandeling plots beslist de eisprong in gang te zetten. Zonder enige waarschuwing zouden dan de eitjes uit alle rijpe follikels worden vrijgelaten in de buikholte, waardoor de eicel punctie onmogelijk wordt.
Er zijn een aantal GnRH analogen bij de apotheker te krijgen die allemaal doeltreffend zijn. Meestal wordt de neusspray Suprefact gebruikt.
De neusspray Suprefact wordt onder de vorm van puffs toegediend. De standaard behandeling is 3 keer 3 verstuivingen per dag. Om irritatie van het slijmvlies in de neus te voorkomen gebruik je het beste afwisselend het linker en dan het rechter neusgat. Andere nevenbijwerkingen die soms kunnen optreden houden verband met de onderdrukking van je hormonen. Feitelijk wordt je tijdelijk in een soort menopauze gebracht. Je kan dan ook tijdelijk last hebben van hoofdpijn, warmte opwellingen, lichte prikkelbaarheid en wat onregelmatig vaginaal bloedverlies. Wanneer je klachten ondervindt is dit natuurlijk heel vervelend maar de klachten verdwijnen weer zodra je met de injecties van FSH start. Bovendien hebben deze nevenbijwerkingen geen enkele invloed op de uitkomst van je behandeling.
FSH
FSH wordt gebruikt, zoals al eerder is uitgelegd, om de eierstokken aan te zetten meer follikels te doen groeien. Zo kan er voor gezorgd worden dat er na de eicel punctie een voldoende aantal eicellen beschikbaar zijn voor de in virtro bevruchting.
Het FSH is beschikbaar in een aantal verschillende vormen waaronder : HUmegon, Pergonal en Metrodin HP. Het FSH in deze preparaten is gezuiverd uit menselijke urine (via moeders voor moeders verkregen). In de nabije toekomst zal waarschijnlijk ook een nieuw product Gonal-f en Puregon beschikbaar worden, dat FSH bevat dat op synthetische wijze in het lab is verkregen.
Het FSH word geleverd in de vorm van ampullen die een poeder bevatten dat je eerst met een bijgeleverde vloeistof moet oplossen. De oplossing kan ingespoten worden in de spier (intra-musculair) of onder de huid (sub-cutaan). Op de plaats van de injectie kan soms roodheid, overgevoeligheid en kleine onschuldige bloedingen (blauwe plekken) optreden. Het ziekenhuis zal je leren hoe je het beste kan prikken.
Door de groei van een groot aantal follikels te bevorderen zwellen de eierstokken sterk. Dit kan een pijnlijke last in de onderbuik veroorzaken en een opgeblazen gevoel geven. De bijwerkingen zijn ook niet ongunstig voor de uitkomst van de behandelingscyclus. Als je ongerust bent kan je altijd een arts raadplegen.
hCG
Het humane chorionisch gonadotrofine of hCG is eveneens een hormoon dat uit menselijke urine is gezuiverd. Het heeft een werking die identiek is aan dat van LH. Zoals je ondertussen weet, wordt de ovulatie in een spontane cyclus veroorzaakt door LH. Met het hCG kan op een kunstmatige wijze de eisprong op gang worden gebracht. Na de injectie van het hCG beginnen de eicellen een belangrijke fase van eicel rijping, die van groot belang is voor de bevruchting. Ongeveer 36 uur naar de injectie van het hCg komen normaal gezien de eicellen vrij uit de follikels. Dat is iets wat natuurlijk niet mag gebeuren. Daarom zal de eicel punctie ongeveer 34 à 35 uur na de injectie worden gepland. zodat voldoende tijd rest om de gerijpte eicellen uit de eierstokken op te prikken. Het hCG is in ampullen verkrijgbaar. Er zijn twee soorten verkrijgbaar, Pregnyl en Profasi. Het hCG moet net zoals het FSH worden opgelost in een bijgeleverde vloeistof. Het wordt intra musculair ingespoten.
De stimulatie-schema's
Het lange schema
In het lange schema wordt met de neus spray (suprefact) gestart een aantal dagen voor je jouw menstruatie verwacht. Gewoonlijk is dat op de 25ste dag van je cyclus. Je zal je menstruatie krijgen en een 14tal dagen na het starten van de neus spray wordt met een bloedafname gecontroleerd of de spray zijn werk heeft gedaan. Indien de hormonen in je lichaam nog onvoldoende onderdrukt zijn, wordt gewoon doorgegaan met de neusspray. anders ben je klaar om te starten met de injecties van FSH(humegon, metrodin Hp). Let wel je moet de neusspray blijven gebruikten tijdens de injecties.
De groei van de follikels moet regelmatig gecontroleerd worden op basis van een echografie en een bloedafname. aan de hand van deze resultaten wordt soms het aantal ampullen FSH dat je moet nemen aangepast. als alles naar wens verloopt zal je, wanner de follikels voldoende groot zijn, een afspraak krijgen voor de eicel punctie. Zoals hierboven uitgelegd zal je nog eerst een injectie met hCG (pregnyl, profasi) moeten krijgen. Schrijf goed op wanneer je verwacht wordt voor de eicel punctie. Het is heel belangrijk en je bent er nu bijna klaar voor.
Het korte schema
In het korte schema wordt de neusspray gestart op de 1ste dag van je menstruatie zonder voorafgaande echografie. Met de injecties begin je op de derde dag van je menstruatie. Verder is er eigenlijk weinig verschil met het lange schema. Ook in het korte schema zal je regelmatig moeten komen om de groei van de follikels te volgen. Wanneer de follikels voldoende zijn gegroeid, krijg je een afspraak voor de punctie, en een tijd waarop de hCG moet worden ingespoten.
De eicel punctie
Door de stimulatie zijn er voldoende follikels gegroeid, je hebt het hCG op tijd genomen en je kijkt vol verwachting uit naar de komst van de eicelpunctie. Wat moet je voor deze punctie doen?
De verdoving
De punctie is een relatief korte ingreep die zo een 30 à 40 minuten in beslag neemt. De ingreep kan dus onder een lichte plaatselijke verdoving gebeuren, die ervoor zorgt dat je tijdens de punctie geen pijn voelt.
Wanneer je dit uitdrukkelijk verlangt, kan de eicelpunctie ook met een algemene verdoving gebeuren.
Na de ingreep kan je de verdoving tijdelijk wat ijl in het hoofd doen voelen, waardoor je zeker niet mag rijden na de ingreep.
De ingreep
Van de eicelpunctie zal je tijdens de ingreep weinig merken. Na de ingreep blijven de kleine gaatjes in de eierstokken, waarlangs de eicellen zijn opgeprikt, nog een tijdje bloeden. Dat stopt vanzelf, maar het beetje bloed in de buikholte kan soms het buikvlies irriteren. Pijn in de onderbuik na een eicel punctie is niet ongewoon. De dag na de ingreep mag je dus zeker wat pijn medicatie nemen.
De eicel punctie is een veilige techniek die slecht zeer zelden complicaties geeft. De meest voorkomende zijn bloedingen van de schede. Meestal stopt dit vanzelf, maar soms moet de arts in de schedewand een klein hechting plaatsen. Heel zelden kunnen ook belangrijke bloedingen of infecties in de buikholte optreden, die in de meeste gevallen zonder operatie kunnen worden behandeld.
De embryo transfer
Als de eicel punctie goed is verlopen zijn er een aantal eicellen opgeprikt. Wanneer mag je nu komen voor de embryo transfer? In het lab zijn ze druk in de weer geweest met de inseminatie van jou eicellen en het controleren van de bevruchting. De resultaten zullen worden doorgegeven aan de arts, die je meestal kan bellen een dag na de punctie. Indien er embryo's zijn krijg je ook dan direct een afspraak voor de embryo transfer, die gewoonlijk twee dagen na de eicel punctie plaats vindt. Gewoonlijk worden 2 tot 3 embryo's terug geplaatst. Op deze wordt de kans op een zwangerschap maximaal gemaakt, en de kans op een meerling zwangerschap is niet te groot. Hoeveel embryo's er terug geplaatst zullen worden zal jouw arts vlak voor de behandeling vertellen. Dit is mede afhankelijk van de kwaliteit van de embryo's, jouw leeftijd, en vorige IVF behandelingen. Er zal in overleg met jou besloten worden over de hoeveelheid terug te plaatsen embryo's.
Na de terugplaatsing zal je een korte tijd plat moeten blijven liggen. Daarna mag je gewoon je normale taken hervatten. De baarmoederholte is aan de binnenkant kleverig dat er geen gevaar bestaat dat de embryo's eruit zullen vallen. De enige dingen die worden afgeraden zijn zware sportinspanningen en hete ligbaden.
Soms zijn er na de terugplaatsing nog embryo's over. Indien die van goede kwaliteit zijn, kunnen die op vraag van het koppel worden ingevroren. Embryo's van slechte kwaliteit worden niet ingevroren omdat die het invriezen niet overleven. Zelfs niet alle embryo's van een goede kwaliteit overleven altijd het invriezen. Wanneer er ingevroren embryo's beschikbaar zijn, kan een koppel beslissen die tijdens een volgende cyclus te laten terug plaatsen. tijdens die cyclus moet dan geen stimulatie behandeling en geen eicel punctie worden uitgevoerd, enkel een embryo terugplaatsing.
Na de punctie en de zwangerschapstest
De ondersteuning van de luteale fase
Je embryo's zijn terug geplaatst. Je bent waarschijnlijk heel blij maar ook heel bang. Wat als er nu iets fout loopt? Die vragen zijn begrijpelijk, maar er is niet zoveel dat de arts nu kan doen om de kansen op een zwangerschap te verhogen. Eigenlijk beslist nu de natuur of de embryo's een kans krijgen of niet. De arts kan er wel voor zorgen dat er voldoende hormonen in je bloed circuleren, zodat een eventuele zwangerschap goed wordt ondersteund.
Het belangrijkste hormoon voor de zwangerschap is progesteron. De arts kan je dit hormoon voorschijven in de vorm van tabletten of injecties. De tabletten zijn eigenlijk bedoeld om via de mond in te nemen. Ze kunnen nochtans even efficiënt gebruikt worden via de schede. Waar de tabletjes smelten en voor een groot deel worden geabsorbeerd. Een kleine hoeveelheid vaginaal is nochtans niet ongewoon en daarom wordt aangeraden een inlegkruisje te gebruiken. Je moet het progesteron beginnen te nemen de dag na de eicelpunctie. De voorgeschreven dosis moet je blijven nemen tot de uitslag van de zwangerschapstest bekend is.
De zwangerschapstest
De zwangerschapstest gebeurt op de 12de dag na de embryotransfer. Hiervoor moet je s'morgens bloed komen prikken. Voor het resultaat kan je veelal dezelfde dag even bellen. Is de test positief dan zal op de 14de en 16de dag nog een test worden gedaan. Indien deze ook positief zijn, zal er een afspraak voor een echo worden gemaakt. Deze wordt gemiddeld een maand na de terugplaatsing gedaan.
Is de test negatief zal er een afspraak voor een nabespreking worden gemaakt. Hier zullen de resultaten met je arts worden besproken. Hij zal je wijze op jouw kansen voor een volgende behandeling.
Helaas is het in de meerderheid van de gevallen nog niet duidelijk waarom het niet tot een zwangerschap komt bij een IVF behandeling. Vele koppels moeten meerdere IVF behandelingen ondergaan.
