Redenen van onvruchtbaarheid bij de man
Bij de man maakt men een onderscheid tussen
- Afwijkingen in de samenstelling van de zaadlozing
- Sexuele en ejaculatie-stoornissen
In het eerste geval worden er bij het sperma-onderzoek afwijkingen gevonden, die ondermeer betrekking kunnen hebben op de volgende eigenschappen van het ejaculaat:
- volume van het ejaculaat
- aantal zaadcellen in het ejaculaat (concentratie)
- aantal zaadcellen met een normale bewegelijkheid (mobiliteit)
- aantal zaadcellen met een normaal uitzicht (morfologie)
- aantal witte bloedcellen in het ejaculaat
- de aanwezigheid van antistoffen op de zaadcellen
Bij de man kan er iets mis zijn in de aanmaak van de zaadcellen, bij de rijping in de bijballen, bij de bijmenging van het zaadvloeistof en bij het transport van de zaadcellen naar de zaadleider toe. Het is mogelijk dat de man geen zaadlozing krijgt, maar wel tot een orgasme komt. Veelal heeft dit een lichamelijk oorzaak. Krijgt de man geen zaadlozing en blijft het orgasme uit, dan is de oorzaak meestal van geestelijke aard (komt bij 2 op de 100 koppels voor). Ook is het mogelijk dat het zaad niet via de penis naar buiten komt, maar in de blaas terecht komt. Doorgaans berust dit op een aangeboren afwijking. Het kan onder andere ook veroorzaakt worden door een beschadiging van het ruggenmerg en door suikerziekte.
Als het zaad wordt onderzocht kunnen de volgende afwijkingen worden gevonden:
- Er zitten helemaal geen zaadcellen in het sperma (azoöspermie)
- Er zijn miinder dan 20 miljoen zaadcellen per cc (oligozoöspermie)
- De zaadcellen zijn onvoldoende beweeglijk (asthenozoöspermie)
- Meer dan 40% van de zaadcellen hebben een afwijkende vorm (teratozoöspermie)
Ontbreken van zaadcellen
De zaadcellen kunnen ontbreken omdat er een afsluiting is in de zaadleider, bijvoorbeeld door een onsteking van de bijbal, waardoor vergroeiingen ontstaan zijn. Ook kan er een ader de zaadleider afsluiten. Bij vroegere operaties kan de zaadleider beschadigd zijn. Voorbeeld van operaties waarbij dit soms gebeurt zijn liesbreukoperaties, of een operatie van niet ingedaalde zaadballen (cryptorchisme). Een aangeboren afwijking is dat de zaadleider ontbreekt. Meestal zijn dan ook de bijballen en de zaadblaasjes afwezig. Dikwijls ziet men bij deze afsluitingen dat er zich in het bloed van de man afweerstoffen bevinden tegen de eigen zaadcellen. Het lichaam maakt afweerstoffen tegen de afgebroken zaadcellen, die in het lichaam worden opgenomen. De behandeling van afsluitingen als gevolg van een operatie heeft soms weinig resultaat.
De zaadcellen kunnen ook ontbreken omdat ze niet worden aangemaakt in de zaadballen. Dit kan een aangeboren afwijking zijn of door bepaalde uitwendige oorzaken later in het leven optreden. De oorzaak van de aangeboren vorm is of een tekort aan hypofysehormonen of een ontbreken van de onrijpe zaadcellen in de zaadballen.
Ligt het aan de hypothalamus of hypofyse, dan blijkt dat in de puberteit. De jongen heeft niet de gewone puberteitsverschijnselen. Dat komt doordat er ook gen mannelijk hormoon (testosteron) wordt aangemaakt in de zaadballen. Deze vorm van azoöspermie is goed te behandelen met het toedienen van hormonen.
Als er in de testisbuisjes geen onrijpe zaadcellen zitten dan wordt er wel mannelijk hormoon gemaakt door de zogeheten cellen van Leydig. Aan deze mannen is vaak uiterlijk niets bijzonders te zien. Een van de oorzaken is een chromosoomafwijking.
De zaadballen kunnen ook door uitwendige oorzaken beschadigd raken. Bekende oorzaken zijn: bestraling met röntgenstralen, celremmende middelen die wel gegeven worden tegen kanker of een onsteking van de zaadballen na de bof. Volwassen mannen die de bof krijgen, hebben veel kans op een onsteking van de zaadballen als complicatie. Bij jonge kinderen gebeurt dat slechts zelden. Daarom is het krijgen van de bof op volwassen leeftijd voor mannen tamelijk riskant. Behalve wanneeer de oorzaak ligt in een tekort aan hormomen vanuit de hypothalamus of de hypofyse, is deze vorm van onvruchtbaarheid in feit niet te genezen.
Abnormaliteiten die tijdens het sperma-onderzoek aan het licht komen, worden altijd bevestigd met minstens 1 controle onderzoek. Als er na dit controle onderzoek inderdaad afwijkingen zijn, dan wordt er in eerste plaats gezocht naar de oorzaak van dit probleem. Dit is van belang omdat soms een slechte levenstijl aan de basis ligt van de afwijking. Zo is bekend dat roken, alcohol en hete ligbaden, strakke kleding een afwijking in het sperma-beeld kunnen veroorzaken. Een recente ziekte en medicijngebruik kan echter ook een gestoord spermabeeld geven. De aanmaak van zaadcellen neemt enkele maanden in beslag. Is een man nu ziek of gebruikt medicijnen, dan kan dit over een maand of twee van invloed zijn op het zaadkwaliteit.
